Projelerin bütçesini aşan şey genelde geliştirme değil, revizyon oluyor. Revizyonun kaynağı da neredeyse her zaman aynı: baştan yeterince konuşulmamış bir kapsam. İyi bir brief, tasarım zevkinizi anlatmaz — kararların hangi ölçütle verileceğini anlatır.
Kötü brief neye benzer
"Modern, şık, kullanıcı dostu bir site istiyoruz. Rakiplerimizden farklı olsun." Bu cümle hiçbir şey söylemiyor. "Modern" kelimesi sizin kafanızda bir görüntü, geliştiricinin kafanızda bambaşka bir görüntü. İki taraf da anlaştığını sanarak yola çıkıyor, ilk sunumda ayrılıyor.
İyi bir brief'in sekiz bölümü
1. İş hedefi — site ne yaparsa başarılı sayılır?
Tek bir cümle: "Ayda 20 nitelikli teklif talebi almak." Veya "Bayilerimizin sipariş için telefonla aramasını %70 azaltmak." Bu cümle olmadan verilen her tasarım kararı zevk meselesine dönüşür. Bu cümle varsa tartışma biter: hangi seçenek hedefe daha yakınsa o kazanır.
2. Hedef kitle — kim, hangi cihazdan, hangi ruh halinde?
"Herkes" cevabı kullanışsızdır. Mobilden acele bakan bir müşteri ile masaüstünde teklif karşılaştıran bir satın almacı için aynı sayfa tasarlanmaz.
3. Mevcut durum — elinizde ne var?
Şu anki sitenin adresi, analytics verisi, hangi sayfaların gerçekten ziyaret edildiği, hangi arama terimleriyle bulunduğunuz. Bu veri varsa tasarım kararları tahmin olmaktan çıkar. Yeni siteye taşınırken de URL yönlendirme planı bu listeden çıkar.
4. İçerik envanteri ve sahibi
Hangi sayfalar olacak, her birinin metnini kim yazacak, görselleri kim sağlayacak, hangi tarihe kadar. Tek başına bu tablo, projelerin çoğunu zamanında bitirmeye yeter. Sahipsiz bırakılan içerik, projeyi bekleten bir numaralı kalemdir.
5. Fonksiyonel gereksinimler — "yapabilmeli" cümleleri
Her maddeyi şu kalıpta yazın:
- "Ziyaretçi, ürünleri kategoriye göre filtreleyebilmeli."
- "İçerik editörü, blog yazısını yayınlamadan önce önizleyebilmeli."
- "Yönetici, gelen teklif taleplerini Excel olarak dışa aktarabilmeli."
Bu kalıp iki işi birden yapar: geliştirici için iş listesi, sizin için teslimde kontrol listesi olur. "Panelden yönetilebilsin" gibi belirsiz bir cümle ise hem fiyatlandırılamaz hem de teslimde tartışma çıkarır.
6. Kapsam dışı — bu projede yapılmayacaklar
En çok atlanan ve en değerli bölüm budur. "Bu aşamada e-ticaret yok, çok dil yok, üyelik sistemi yok." Yazılı olmayan kapsam dışı, ilerleyen haftalarda "bir de şunu ekleyebilir miyiz" olarak geri gelir.
7. Görsel yön — kelimeyle değil örnekle
"Modern" demek yerine üç site linki verin ve her biri için neyi beğendiğinizi yazın: "Bu sitenin boşluk kullanımı", "bu sitenin yazı tipi hiyerarşisi". Bir de beğenmediğiniz iki örnek ekleyin — negatif örnek, pozitiften daha çok bilgi taşır.
8. Bütçe aralığı ve tarih
Bütçeyi saklamak pazarlık avantajı sanılır ama pratikte herkesin vaktini harcar. Bir aralık verin. 150.000 TL'lik bir çözüm anlatıp 30.000 TL bütçe duymak, iki tarafın da iki haftasını çöpe atar. Aralık verirseniz size o aralığa uygun kapsam önerilir — bu çok daha verimlidir.
Kopyalayabileceğiniz iskelet
Bir sayfayı geçmesine gerek yok:
- Hedef: Sitenin başarılı sayılması için ölçülecek tek metrik
- Kitle: Birincil ve ikincil kullanıcı, ağırlıklı cihaz
- Mevcut: Site adresi, analytics erişimi, korunacak URL'ler
- Sayfalar: Liste + her biri için içerik sahibi + teslim tarihi
- Yapabilmeli: Madde madde fonksiyon cümleleri
- Kapsam dışı: Bu projede yapılmayacaklar
- Görsel yön: 3 beğenilen + 2 beğenilmeyen örnek, gerekçeleriyle
- Bütçe / tarih: Aralık ve varsa sabit son tarih (fuar, lansman)
- Karar verici: Onayı kim veriyor — tek isim
Son madde küçük görünür ama kritiktir. Onayın beş kişilik bir komiteden geçtiği projelerde her sunum yeni bir görüş turu açar. Tek bir karar verici belirleyin; diğerleri görüş versin ama son sözü o söylesin. Bu tek değişiklik, teslim süresini gözle görülür şekilde kısaltıyor.