"Site bitti" diye bir şey yok. Teslim, bir bitiş değil bir başlangıç noktası — ve bunu baştan konuşmayan projelerde ilk sorun çıktığında "bu garantiye giriyor mu?" tartışması yaşanıyor. Bu yazıda bakımın içinde gerçekten ne olması gerektiğini ve bakımsız bırakılan bir sitenin ne kadar sürede çöktüğünü anlatıyorum.
Bakımsız site ne kadar dayanır?
Kabaca gözlemim şöyle:
- 0-3 ay: Hiçbir şey olmaz. Herkes bakımın gereksiz olduğuna ikna olur.
- 3-6 ay: SSL sertifikası yenilenmezse site "güvenli değil" uyarısı vermeye başlar. Bu tek başına dönüşümü ciddi biçimde düşürür.
- 6-12 ay: Güncellenmeyen bileşenlerde bilinen açıklar birikir. Otomatik tarayan botlar bu açıkları arar; hedef seçilmenize gerek yok, sıra size gelir.
- 12+ ay: Hosting sağlayıcısı PHP sürümünü yükseltir, site beyaz ekran verir. Bu genelde bir cuma akşamı olur.
Yani bakımın karşılığı "bir şeyler daha iyi olsun" değil; sitenin var olmaya devam etmesi.
Bakım paketinde olması gerekenler
Yedekleme — ve asıl önemlisi geri yükleme
Her bakım teklifinde "günlük yedek" yazar. Sorulması gereken soru bu değil, şunlar:
- Yedek nerede tutuluyor? Aynı sunucudaysa, sunucu gittiğinde yedek de gider.
- Kaç sürüm saklanıyor? Sadece son yedek varsa ve sorun üç gün önce başladıysa işe yaramaz.
- Geri yükleme hiç denendi mi? Test edilmemiş yedek, yedek değildir. Yılda bir kez boş bir ortama geri yükleyip çalıştığını doğrulayın.
Güncellemeler
Sunucu yazılımı, PHP sürümü, kütüphaneler ve varsa eklentiler. Kritik kural: güncelleme önce test ortamında yapılır. Doğrudan canlıda güncelleme yapan bir bakım hizmeti, bakım değil kumardır.
Güvenlik izleme
- SSL sertifikasının otomatik yenilenmesi ve yenilenmediğinde uyarı
- Dosya değişikliği izleme — beklenmedik dosya eklenirse haber
- Yönetim paneline yönelik başarısız giriş denemelerinin takibi
- Kullanılan kütüphanelerdeki bilinen açıkların düzenli taranması
Ayakta olma (uptime) izleme
Sitenin düştüğünü müşterinizden öğrenmek, ticari olarak en pahalı senaryodur. Beş dakikada bir kontrol eden bir izleme aracı kurun. Sadece anasayfayı değil, iletişim formu gibi kritik bir akışı da izleyin — anasayfa açılıp form çalışmıyor olabilir.
Düzenli sağlık raporu
Aylık, tek sayfa, teknik jargonsuz:
- Ayakta kalma oranı
- Core Web Vitals değerleri — geçen aya göre değişim
- Search Console'da yeni çıkan tarama/indeksleme hataları
- Kırık bağlantılar
- Yapılan güncellemeler ve varsa müdahaleler
Bakımın içinde olmaması gerekenler
Bu kısım en az diğeri kadar önemli. Bakım ücreti, sınırsız geliştirme hakkı değildir. Aşağıdakiler ayrı fiyatlandırılmalı ve bu sözleşmede yazılı olmalı:
- Yeni sayfa veya yeni modül geliştirme
- Tasarım değişikliği
- İçerik yazımı ve düzenli içerik girişi
- Yeni entegrasyon
- SEO danışmanlığı ve içerik stratejisi
Buna karşılık şunlar bakıma dahil olmalıdır: küçük metin ve görsel düzeltmeleri (aylık makul bir süre sınırıyla), hata giderme, ve teslim edilen özelliklerin çalışır kalması.
Kendi sitenizi yönetiyorsanız minimum program
Dış hizmet almadan yapabileceğiniz en az şey:
- Haftalık: Siteyi telefondan açıp gezin. İletişim formundan kendinize test mesajı gönderin.
- Aylık: Search Console'u açın, yeni hata var mı bakın. Yedeğin alındığını doğrulayın.
- Üç ayda bir: Güncellemeleri uygulayın. Şifreleri gözden geçirin. Performans ölçümü alın.
- Yıllık: Yedeği boş bir ortama geri yükleyip test edin. Alan adı ve hosting yenileme tarihlerini kontrol edin.
Bu listedeki en çok atlanan madde sonuncusudur. Alan adının süresi dolduğu için kaybedilen siteler, saldırıyla kaybedilenlerden daha fazla. Alan adı yenilemesini otomatiğe alın ve fatura e-postasının hâlâ okuduğunuz bir adrese gittiğinden emin olun.